در این آموزش یاد میگیرید
- برنامهی کلان تولید را با بازهی زمانی و تعداد دوره روشن کنید
- محصول و اجزایش را با ذخیرهی اطمینان، حداقل تأمین و نوع تأمین به MPS اضافه کنید
- تقاضا را از تاریخچه پیشنهاد بگیرید و از خود MPS سفارش خرید یا دستور تولید بسازید
- رنگها، ردیفها و فیلترهای MPS را بخوانید
- با نمای کلی تولید و فیلترهای تأخیر، دستورهای تولید در خطر را پیدا کنید
پیشنیاز
اپ تولید نصب باشد و فهرست مواد و دستور تولید را بشناسید (تولید در اودو). برای محصولات خریدنی، اپ خرید و لیست قیمت تأمینکننده لازم است (آموزش خرید اودو) و مسیرها و قاعدهی سفارش مجدد در انبارداری اودو آمده است. ماژول برنامهی کلان تولید (mrp_mps) در کد ویرایش کامیونیتی اودو ۲۰ نیست، پس MPS از امکانات اینترپرایز است؛ فرق ویرایشها را در راهنمای اودو کامیونیتی یا اینترپرایز ببینید.
تازههای اودو ۲۰ در برنامهی کلان تولید
- نمای کانبان دستورهای تولید (همان نمای کلی تولید) بازطراحی شده است: کارتها بر اساس هفتهی تاریخ برنامهریزی گروه میشوند، وضعیت مواد، مرکز کار فعال، مهلت و زمان باقیمانده را نشان میدهند و جمع زمان باقیمانده در هر گروهبندی دیده میشود.
- دستورهای تولید بهطور پیشفرض «هرچه زودتر» برنامهریزی میشوند و وقتی چند دستور با هم برنامهریزی شوند، ترتیبشان در لیست اولویت را تعیین میکند.
- گزارشگیری از دستورهای کار و دستورهای تولید بهتر و شاخصهای اصلی آن بهروز شده است.
از یادداشتهای رسمی انتشار اودو ۲۰.
برنامهی کلان تولید (MPS) در اودو چیست
طبق مستندات اودو، MPS برای برنامهریزی بلندمدت تأمین در برابر یک پیشبینی تقاضاست که خودتان میتوانید عوضش کنید. تأمین بر اساس سفارش (MTO) و قاعدهی سفارش مجدد برای تأمین فوری خوباند، ولی محصول یا جزئی که زمان تحویل طولانی یا تقاضای فصلی دارد، برنامهریزی جلوتر میخواهد.
- دوره (Period)
- هر ستون MPS؛ یک سال، ماه، هفته یا روز.
- تقاضای پیشبینیشده (Forecasted Demand)
- تقاضایی که برای هر دوره تخمین میزنید و دستی وارد میکنید یا از تاریخچه پیشنهاد میگیرید.
- تقاضای غیرمستقیم (Indirect Demand Forecast)
- تقاضای یک جزء که از دستورهای تولید محصولات بالاتر میآید؛ فقط برای محصولی که جزء محصول دیگری است.
- تأمین (Replenishment)
- مقداری که باید با دستور تولید یا سفارش خرید تأمین شود؛ MPS پیشنهادش میدهد و شما میتوانید عوضش کنید.
- ذخیرهی اطمینان (Safety Stock Target)
- کمترین موجودیای که میخواهید در همهی دورهها داشته باشید.
اضافه کردن محصول به MPS خودش سفارش خرید یا دستور تولید نمیسازد؛ MPS فقط مقدار را پیشنهاد میدهد و ساختن سفارش با شماست (مگر «محرک تأمین» را خودکار بگذارید). روی محصولی که در MPS است قاعدهی سفارش مجدد نگذارید؛ مستندات میگوید این کار پیشبینی را خراب و سفارش اضافه درست میکند.
روشن کردن MPS و انتخاب دورهها
- به بروید و در بخش برنامهریزی (Planning) گزینهی «برنامهی کلان تولید» (Master Production Schedule) را بزنید.
- در «بازهی زمانی پیشفرض» (Default Time Range) یکی از سالانه، ماهانه، هفتگی یا روزانه را انتخاب کنید.
- در «تعداد دورهها» (Number of Periods) بنویسید چند ستون دیده شود و «ذخیره» را بزنید.
مثال مستندات: با بازهی ماهانه و ۱۲ دوره، MPS از ماه جاری یک ستون برای هر کدام از ۱۲ ماه آینده نشان میدهد.
بازه را به اندازهی طولانیترین زمان تحویلتان بگیرید. اگر جزئی وارداتی سه ماه طول میکشد، MPS هفتگی با هشت ستون آن را بهموقع نشان نمیدهد؛ ماهانه با دستکم شش ستون بهتر است.
خواندن صفحهی MPS: ردیفها و رابطهی آنها
MPS را از باز کنید. هر ستون یک دوره است و هر محصول یک گروه ردیف دارد:
- [محصول] بر حسب [واحد] - [شرکت]: ردیف سرگروه؛ در هر خانه موجودی آغاز دوره. با زدن نام محصول، گزارش پیشبینی آن باز میشود.
- - تقاضای پیشبینیشده: تخمین شما برای هر دوره؛ خانهها دستی پر میشوند.
- - پیشبینی تقاضای غیرمستقیم: تقاضای جزء از دستورهای تولید موجود؛ فقط برای اجزا.
- + تأمین: مقداری که باید تأمین شود؛ از ذخیرهی اطمینان و حداقل و حداکثر تأمین پیشنهاد میشود. دکمهی «سفارش» (Order) کنار آن سفارش را میسازد.
- = موجودی پیشبینیشده: موجودی پایان هر دوره، اگر تأمین پیشنهادی انجام شود.
رابطه این است: موجودی پیشبینیشده = موجودی آغاز دوره − تقاضای پیشبینیشده − تقاضای غیرمستقیم + تأمین. با تغییر خانههای تقاضا یا تأمین، موجودی پیشبینیشده بهروز میشود و موجودی آغاز دورهی بعد همان موجودی پیشبینیشدهی دورهی قبل است.
از جستوجو، ردیف «تقاضای واقعی» (Actual Demand) را روشن کنید. ردیف تقاضا «واقعی / پیشبینیشده» میشود و کنار تخمین شما، تقاضای تأییدشده از سفارشهای فروش را هم نشان میدهد. اگر خانهی تأمین را دستی عوض کنید، دکمهی بازنشانی (×) کنارش میآید تا به عدد MPS برگردید.
اضافه کردن محصول به MPS
محصول باید درست تنظیم شده باشد: برای محصول ساختنی، مسیر «تولید» (Manufacture) در زبانهی انبار فرم محصول؛ برای محصول خریدنی، مسیر «خرید» (Buy) و لیست قیمت تأمینکننده در زبانهی خرید.
- در صفحهی MPS «افزودن محصول» (Add a Product) را بزنید و محصول را انتخاب کنید.
- اگر محصول ساختنی است، فهرست مواد (Bill of Materials) را انتخاب کنید؛ با این کار اجزای آن هم به MPS اضافه میشوند. اگر نمیخواهید تأمین اجزا را با MPS مدیریت کنید، این فیلد را خالی بگذارید.
- در «مسیر» (Route) خرید یا تولید را بگذارید؛ برای خرید، فیلد «تأمینکننده» (Vendor) هم پیدا میشود. گزینهی «تقاضای غیرمستقیم» (Indirect Demand) اختیاری است و یعنی این محصول با فیلتر «برای پیشبینی» پنهان شود. در پایگاه دادهی چندانباره، «انبار تولید» (Production Warehouse) را هم انتخاب کنید.
- «ذخیرهی اطمینان» و «حداقل تأمین» (Minimum to Replenish) را بنویسید. MPS بهطور پیشفرض مقدار تأمین را اینطور پیشنهاد میدهد: ذخیرهی اطمینان − موجودی آغاز دوره + تقاضای پیشبینیشده + تقاضای غیرمستقیم. اگر حداقل تأمین بگذارید، همیشه دستکم همان را پیشنهاد میدهد، مگر آنکه نیازی به تأمین نباشد (نتیجهی رابطه صفر یا منفی شود که آن وقت پیشنهاد صفر است).
- در «محرک تأمین» (Replenishment Trigger) یکی را انتخاب کنید: «دستی» (Manual) یعنی خودتان از MPS سفارش میدهید، «خودکار» (Automatic) یعنی سفارش تأمین خودکار زمانبندی میشود، و «هرگز» (Never) یعنی از MPS تأمین نشود. «ذخیره» را بزنید.
برای ویرایش، آیکن مداد کنار ردیف سرگروه محصول را بزنید؛ محصول و فهرست مواد قابل تغییر نیستند. برای حذف، تیک کنار نام محصول را بزنید و از چرخدندهی «اقدامات» (Actions) «حذف» (Delete) را انتخاب و تأیید کنید.
محصول خریدنی بدون لیست قیمت تأمینکننده به MPS اضافه نکنید. مستندات این را شرط میداند؛ بدون آن، دکمهی «سفارش» نمیداند از چه کسی بخرد.
پیشنهاد تقاضا از روی تاریخچه
بهجای عدد دلخواه، میشود تقاضا را از تاریخچه پیشنهاد گرفت. آیکن مداد «پیشنهاد تقاضای پیشبینیشده» (Suggest Forecasted Demand) را کنار ردیف تقاضا بزنید. در «دوره» (Period) یک دوره را انتخاب کنید یا برای همهی دورهها خالی بگذارید، و در «بر اساس» (Based on) یکی از اینها را:
| گزینه | از چه دادهای |
|---|---|
| تقاضای واقعی (Actual Demand) | خروجیهای تأییدشده یا انجامشده در همان دورهی یک سال پیش |
| سال قبل (Previous Year) | فقط خروجیهای انجامشده در همان دورهی یک سال پیش |
| ۳۰ روز اخیر (Last 30 Days) | میانگین تقاضای ۳۰ روز اخیر، به نسبت طول یک دوره |
| ۳ ماه اخیر (Last 3 Months) | میانگین سه ماه اخیر، به نسبت طول یک دوره |
| ۱۲ ماه اخیر (Last 12 Months) | میانگین دوازده ماه اخیر، به نسبت طول یک دوره |
در فیلد دوم درصد رشد یا افت را بنویسید؛ مثلاً ۱۱۰٪ یعنی ده درصد رشد تقاضا. «اعمال» (Apply) پیشنهاد را مینشاند و «رها کردن» (Discard) لغوش میکند.
سفارش از MPS و رنگ خانههای تأمین
سه راه برای تأمین از MPS هست:
- دکمهی «سفارش» (Order) بالای صفحه، همهی محصولات را برای دورهی جاری تأمین میکند.
- دکمهی «سفارش» کنار ردیف تأمین یک محصول، فقط همان را.
- با تیک زدن چند محصول و «اقدامات ‣ سفارش»، همان چند محصول را.
نوع سند از مسیری میآید که هنگام افزودن محصول گذاشتید: مسیر خرید درخواست پیشنهاد قیمت در میسازد و مسیر تولید، دستور تولید در .
| رنگ | معنا |
|---|---|
| سبز | مقدار آمادهی سفارش است. |
| خاکستری | سفارش ساخته شده و مقدارش با پیشنهاد برابر است. |
| زرد | سفارش ساخته شده ولی کمتر از پیشنهاد است. |
| قرمز | سفارش ساخته شده ولی بیشتر از پیشنهاد است. |
درخواست پیشنهاد قیمتی که MPS میسازد هنوز تأیید نشده است؛ مسئول خرید باید آن را بررسی و به سفارش خرید تبدیل کند.
ردیفها و فیلترهای بیشتر MPS
از منوی جستوجوی بالای MPS، این ردیفها را هم میشود آورد:
- تقاضای واقعی سال قبل و دو سال قبل (Actual Demand Y-1، Y-2): تقاضای واقعی یک و دو سال پیش از دورهی جاری.
- تقاضای غیرمستقیم واقعی (Indirect Actual Demand): تقاضای تأییدشدهی جزء کنار پیشبینی آن.
- تأمین واقعی (Actual Replenishment): مقدار تأمینشده کنار مقدار پیشنهادی.
- قابل وعده (Available to Promise، ATP): موجودی در دسترس (موجودی آغاز − تقاضای واقعی + تأمین؛ برای جزء، تقاضای غیرمستقیم واقعی هم کم میشود) کنار موجودی پیشبینیشده.
فیلترها: «برای پیشبینی» (To Forecast)، «برای تأمین» (To Replenish، با دستکم یک خانهی سبز)، «تقاضای غیرمستقیم»، «تأمین خیلی کم» (زرد)، «تأمین خیلی زیاد» (قرمز)، «پیشبینی خیلی کم» (Forecast Too Low، تقاضای واقعی بیشتر از پیشبینی)، و سه فیلتر بر اساس محرک تأمین: دستی، خودکار و «تأمیننشده از MPS».
هر هفته فیلتر «پیشبینی خیلی کم» را نگاه کنید. محصولی که در آن است، یعنی بازار از تخمین شما جلو زده و تأمین دورههای بعد را باید بالا ببرید.
نمای کلی تولید: کانبان دستورهای تولید
نمای کلی تولید در مستندات اودو همان نمای کانبان صفحهی است. این صفحه چهار نما دارد: لیست (پیشفرض)، کانبان، گانت برای دیدن پیشرفت کلی روی محور زمان، و تقویم.
- کانبان بهطور پیشفرض فقط دستورهای «برای انجام» (To Do) را نشان میدهد و بر اساس تولید هفتگی گروه میشود.
- بالای هر گروه، زمان باقیمانده برای همهی دستورهای آن و یک نوار پیشرفت با سهم هر وضعیت دیده میشود. کارتها اول بر اساس اولویت و بعد تاریخ برنامهریزی مرتباند.
- هر کارت شمارهی دستور، محصول و مقدار، وضعیت، اولویت، فعالیتها، زمان باقیماندهی دستورهای کار، موجود بودن اجزا و مسئول را دارد. اگر دستور کاری در جریان باشد، مرکز کار فعال، و اگر زیرمونتاژ دستور تولید فرزند ساخته باشد، وضعیت آنها هم روی کارت است.
- گروهبندیهای دیگر: محصول، وضعیت، موجود بودن مواد (ستون «آماده» و «در انتظار»)، تاریخ و مهلت (Deadline)، هر دو به سال، فصل، ماه، هفته یا روز.
گزارشهای اثربخشی کلی تجهیزات (OEE) و تحلیل تولید هم در همین بخش گزارشهای مستنداتاند و در تولید در اودو آمدهاند.
تأخیر دستور تولید: مهلت، تاریخ پایان و فیلترها
اپ تولید تأخیر را با فیلتر «تولیدهای دیرکرد» (Delayed Productions) نشان میدهد و اگر تاریخ پایان دستور از مهلتش بگذرد، مهلت قرمز میشود.
مهلت از کجا میآید
- تأمین بر اساس سفارش (MTO): مهلت همان تاریخ تحویل سفارش فروش است.
- تأمین (Replenishment): مهلت امروز بهعلاوهی زمان تحویل تولید است.
- دستور تولید دستی: مهلت خالی میماند.
مهلت با تاریخ پایان یکی نیست: تاریخ پایان = تاریخ شروع برنامهریزیشده + مدت همهی عملیات.
فیلترها
| فیلتر | کدام دستورها |
|---|---|
| تولیدهای دیرکرد (Delayed Productions) | شروع برنامهریزیشده بعد از مهلت است. |
| دیر (Late) | پایان برنامهریزیشده از مهلت میگذرد؛ قرمز دیده میشود. |
| دیر رسیدن مواد (Late Availability) | دستکم یک جزء پیش از مهلت نمیرسد؛ مثلاً سفارش خرید یا دستور تولید جزء بعد از مهلت تمام میشود. |
| اجزا موجود (Components Available) | همهی اجزا برای شروع آمادهاند. |
مثال مستندات: دستوری با مهلت ۱۷ سپتامبر اگر بعد از آن شروع شود در «تولیدهای دیرکرد» است، اگر جزئش بعد از آن برسد در «دیر رسیدن مواد» و اگر پایانش بعد از آن باشد در «دیر». با کنار هم گذاشتن این سه، برنامهریز میبیند کجا تعهد تحویل در خطر است.
دستور تولیدی که دستی ساخته شده مهلت ندارد و در هیچکدام از این فیلترها نمیآید. اگر تعهد تحویل دارد، مهلتش را خودتان بنویسید.
برنامهریزی فصلی تولید در ایران
این بخش رویهی کار و تقویم ایران است، نه امکان اودو؛ ولی مستقیم روی عددهای MPS اثر میگذارد.
- نوروز دو بار حساب میشود: فروش بسیاری از کالاها در اسفند اوج میگیرد و همزمان کارخانه و تأمینکنندهها نیمهی اول فروردین تعطیلاند. تأمین اسفند و فروردین را زودتر، در بهمن، ببینید و ذخیرهی اطمینان آن دو ماه را بالاتر بگذارید.
- رمضان و محرم جابهجا میشوند: این ماهها قمریاند و هر سال حدود ۱۱ روز در سال شمسی جلوتر میآیند. گزینههای «سال قبل» و «تقاضای واقعی» همان دورهی یک سال پیش را مبنا میگیرند، پس تقاضای وابسته به این ماهها را دستی یک دوره جابهجا یا با درصد اصلاح کنید.
- جزء وارداتی: زمان ثبت سفارش، حمل و ترخیص چند ماه است و قطعی نیست. چنین جزئی بهترین نامزد MPS با مسیر خرید است، با زمان تحویل واقعبینانه روی لیست قیمت تأمینکننده و ذخیرهی اطمینان بیشتر.
- عدد مقداری، نه ریالی: MPS با مقدار کار میکند، پس تورم عددهای آن را خراب نمیکند؛ ولی بودجهی خرید سفارشهایی که پیشنهاد میدهد را با مالی هماهنگ کنید.
بومیسازی برنامهی کلان تولید اودو برای ایران
MPS سراسر تاریخ و دوره است؛ همینجاست که تقویم بیشترین اثر را دارد. فهرست کامل بومیسازی ماژولها در راهنمای بومیسازی اودو آمده است؛ اینها مخصوص برنامهریزی تولید است:
- ستونهای ماهانه و هفتگی: در اودوی خام ستونهای MPS ماههای میلادیاند و «اکتبر» نیمی از مهر و نیمی از آبان است؛ تقاضای اسفند در دو ستون فوریه و مارس پخش میشود و پیشنهاد «سال قبل» هم با همان دورههای میلادی کار میکند. گروهبندی هفتگی و ماهانهی نمای کلی تولید و مهلتها هم همینطورند. در اودوی بومیشدهی وستا تقویم شمسی در همهی ماژولها هست (تقویم شمسی در اودو).
- هفته از شنبه و تعطیلات: تاریخ پایان دستور تولید از مدت عملیات ساخته میشود و دستورهای کار در ساعت کاری مرکز کار برنامهریزی میشوند. ساعت کاری پیشفرض دوشنبه تا جمعه است؛ پیش از اعتماد به فیلتر «دیر»، ساعت کاری از شنبه بسازید و تعطیلیهای کارخانه را ثبت کنید (روشش در تولید در اودو).
- رابط فارسی: برنامهریز و مسئول خرید با یک جدول پر از عدد کار میکنند؛ نام فارسی ردیفها و فیلترها خطا را کم میکند. در اودوی بومیشدهی وستا رابط فارسی و راستچین است.
- اتصال به نرمافزار فعلی: اگر فروش یا حسابداریتان در نرمافزار دیگری است، اودوی وستا به نرمافزار فعلیتان وصل میشود؛ فقط یادتان باشد ردیف تقاضای واقعی MPS از سفارشهای فروش تأییدشدهی خود اودو میآید.
یک مثال ایرانی
یک کارخانهی شیرینی و شکلات در تبریز را در نظر بگیرید. فروش «جعبهی شکلات نوروزی» در اسفند سه برابر ماههای عادی است و پیش از شب یلدا هم بالا میرود. پودر کاکائو وارداتی است و با ثبت سفارش و ترخیص حدود سه ماه طول میکشد. برنامهریز MPS را ماهانه با ۱۲ دوره روشن میکند و جعبهی شکلات را با فهرست مواد اضافه میکند؛ اینطوری پودر کاکائو، کرهی کاکائو و جعبهی چاپی هم با تقاضای غیرمستقیم وارد MPS میشوند. برای پودر کاکائو مسیر خرید، تأمینکننده و ذخیرهی اطمینان دو ماه مصرف را میگذارد.
تقاضا را با «سال قبل» و ۱۱۵٪ پیشنهاد میگیرد، ولی ماه رمضان امسال یازده روز زودتر از پارسال است، پس تقاضای «بستهی افطاری» را دستی یک ماه جلو میبرد. در آذر، خانهی تأمین پودر کاکائو برای اسفند سبز میشود و او با «سفارش» درخواست پیشنهاد قیمت میسازد. هر شنبه، سرپرست تولید در نمای کلی تولید دستورها را بر اساس موجود بودن مواد گروه میکند و با فیلتر «دیر رسیدن مواد» میبیند کدام سفارش یلدا به جعبهی چاپی نرسیده است.
پرسشهای رایج دربارهی برنامه ریزی تولید در اودو
MPS در اودو چیست؟
MPS یا برنامهی کلان تولید، جدولی در اپ تولید است که برای هر محصول، تقاضای پیشبینیشدهی دورههای آینده را کنار موجودی میگذارد و میگوید هر دوره چقدر باید ساخت یا خرید. خودش سفارش نمیسازد مگر محرک تأمین را خودکار بگذارید؛ سفارش را با دکمهی «سفارش» میسازید.
برنامه ریزی تولید در اودو را چطور فعال کنم؟
در تولید ‣ پیکربندی ‣ تنظیمات، بخش برنامهریزی، «برنامهی کلان تولید» را بزنید، بازهی زمانی (سالانه، ماهانه، هفتگی یا روزانه) و تعداد دورهها را انتخاب و ذخیره کنید. بعد از تولید ‣ برنامهریزی ‣ برنامهی کلان تولید محصولات را اضافه کنید.
آیا میشود MPS و قاعدهی سفارش مجدد را با هم استفاده کرد؟
روی یک محصول نه. مستندات اودو میگوید محصولی که در MPS است نباید قاعدهی سفارش مجدد داشته باشد، چون پیشبینی را نادرست و سفارش اضافه درست میکند. برای هر محصول یکی از دو روش را انتخاب کنید.
MPS اودو تقاضا را از کجا پیشنهاد میدهد؟
با آیکن «پیشنهاد تقاضای پیشبینیشده» کنار ردیف تقاضا، بر اساس تقاضای واقعی یا انجامشدهی همان دوره در سال قبل، یا میانگین ۳۰ روز، ۳ ماه یا ۱۲ ماه اخیر، با یک درصد رشد یا افت که خودتان مینویسید.
دستورهای تولید دیرکرد را در اودو کجا ببینم؟
در تولید ‣ عملیات ‣ دستورهای تولید، با فیلترهای «تولیدهای دیرکرد» (شروع بعد از مهلت)، «دیر» (پایان بعد از مهلت) و «دیر رسیدن مواد» (جزئی که بعد از مهلت میرسد). دستور تولید دستی مهلت ندارد مگر خودتان بنویسید.
MPS اودو در نسخه کامیونیتی هست؟
نه. ماژول برنامهی کلان تولید (mrp_mps) در کد ویرایش کامیونیتی اودو ۲۰ نیست و از امکانات اینترپرایز است.
در اودوی بومیشدهی وستا تقویم شمسی در همهی ماژولها هست، رابط فارسی و راستچین است و حسابداری، مالیات بر ارزش افزوده و سامانهی مودیان متناسب با ایران است. خود اودو رایگان است و سورسکدش به شما تحویل میشود؛ نصب اودو و ماژولهای پایهی نسخهی بومیشده هم رایگان است و هزینه بر اساس نفر-ساعت کار حساب میشود (تعرفهی اودو، اودو فارسی وستا).
منبع و مجوز
ترجمه، ویرایش و بومیسازی غیررسمی وستا از مستندات Odoo 20؛ تغییرات: ترجمهی فارسی، مثالها و بخش بومیسازی برای ایران. این صفحه مانند منبع با مجوز CC BY-SA 4.0 منتشر میشود. Odoo نشان تجاری Odoo S.A. است و این صفحه وابسته به آن نیست. صفحهی اصلی: برنامهی کلان تولید در مستندات Odoo 20 · متن مجوز