ماتریس تصمیم: چه چیزی را به AI بسپاریم؟

· ۴ دقیقه مطالعه · نوشته‌ی

تصمیمی را به AI بسپارید که قابل برگشت است، اثرش محدود است و داده‌ی کافی پشتش هست. هر چه یکی از این سه شرط ضعیف‌تر باشد، نقش انسان پررنگ‌تر می‌شود. این مقاله یک چارچوب ساده برای همین تقسیم‌بندی است.

سه پرسش برای هر تصمیم

۱. قابل برگشت است؟
جف بزوس، بنیان‌گذار آمازون، تصمیم‌ها را به دو دسته تقسیم می‌کرد: درهای یک‌طرفه و درهای دوطرفه. از در دوطرفه اگر رد شدید و پشیمان شدید، برمی‌گردید. از در یک‌طرفه نه. تغییر متن یک دکمه در دوطرفه است؛ حذف یک محصول از سبد مشتریان قدیمی یک‌طرفه.
۲. اثرش چقدر بزرگ است؟
اینجا فقط پول مهم نیست. تصمیمی که روی اعتماد مشتری، برند یا یک گروه آسیب‌پذیر اثر می‌گذارد، حتی اگر از نظر مالی کوچک باشد، تصمیم بزرگی است.
۳. داده‌ی کافی داریم؟
AI در موقعیت‌هایی که هزار بار تکرار شده‌اند عالی کار می‌کند. در موقعیت تازه، مثل ورود به بازار جدید یا واکنش به یک بحران، الگویی برای یاد گرفتن ندارد.

ماتریس تصمیم

نوع تصمیمچه کسی تصمیم می‌گیردنمونه‌ها
قابل برگشت، اثر کمAI تصمیم می‌گیرد، انسان گاهی نمونه‌برداری می‌کنددسته‌بندی تیکت، متن ایمیل پیگیری، زمان ارسال پیامک
قابل برگشت، اثر زیادAI پیشنهاد می‌دهد، انسان تأیید می‌کندتغییر قیمت آزمایشی، اولویت بک‌لاگ، بودجه‌ی کمپین
غیرقابل برگشت، اثر کمانسان تصمیم می‌گیرد، AI تحلیل می‌دهدحذف یک قابلیت کم‌استفاده، پاک کردن داده‌ی قدیمی
غیرقابل برگشت، اثر زیادانسان تصمیم می‌گیرد و پاسخگوستورود به بازار جدید، تعدیل نیرو، انتخاب شریک اصلی

پرسش سوم مثل یک ضریب روی این جدول عمل می‌کند. اگر داده کم است، تصمیم را یک ردیف پایین‌تر ببرید و نقش انسان را بیشتر کنید.

کدام تصمیم‌ها را خودکار کنیم؟

در یک جلسه‌ی مشاوره، کارهای تکراری کسب‌وکارتان را با همین ماتریس مرور می‌کنیم و می‌گوییم کجا هوش مصنوعی تصمیم بگیرد و کجا فقط پیشنهاد بدهد.

رزرو جلسه

چه چیزی همیشه دست مدیر محصول می‌ماند

حتی با بهترین مدل‌ها، چند نوع تصمیم هست که جایشان دست انسان است:

  • انتخاب بین ارزش‌های متضاد. رشد سریع یا اعتماد بلندمدت؟ سود امسال یا سهم بازار؟ AI می‌تواند پیامدها را بشمارد، اما اینکه شرکت شما چه چیزی را مهم‌تر می‌داند سؤال فنی نیست.
  • چشم‌انداز. اینکه سه سال دیگر محصول کجا باشد، از داده‌ی گذشته بیرون نمی‌آید.
  • هم‌راستا کردن آدم‌ها. فروش یک چیز می‌خواهد، فنی یک چیز، مدیرعامل چیز دیگری. این گفت‌وگو را نمی‌شود به مدل سپرد.
  • هر تصمیمی که کسی باید جوابش را بدهد. اگر نتیجه بد شد و نتوانید بگویید چه کسی مسئول بود، تصمیم را بد واگذار کرده‌اید.

دامی که باید از آن دوری کرد

خطر اصلی این نیست که تصمیم بزرگی را رسماً به AI بدهید. خطر این است که بدون اینکه متوجه شوید واگذارش کنید. گزارشی که AI نوشته، بی‌بررسی وارد جلسه‌ی هیئت‌مدیره می‌شود و تصمیم بر اساسش گرفته می‌شود. اینجا رسماً انسان تصمیم گرفته، ولی در عمل نه.

یک قانون ساده کمک می‌کند: هر خروجی AI که وارد تصمیم ردیف دوم یا چهارم جدول می‌شود، باید یک اسم کنارش باشد: کسی که آن را خوانده، منابعش را چک کرده و پایش ایستاده. اینکه AI دقیقاً کجاها اشتباه می‌کند و چه چیزی را باید چک کرد، موضوع مقاله‌ی بعدی است.

سری مدیریت محصول در دوره‌ی AI

این مطلب بخشی از سری نُه‌قسمتی «مدیریت محصول در دوره‌ی AI» نوشته‌ی منصوره رحمانی، مدیر ارشد محصول وستا، است.

  1. از Brand Man تا AI Agent: مدیریت محصول از کجا آمد؟
  2. وقتی ساختن ارزان شد: نقطه‌ی تحول AI برای تیم‌های محصول
  3. مدیر محصول در عصر AI: از هماهنگ‌کننده به قضاوت‌کننده
  4. مرگ «زمان حضور در اپ»: KPIهای سازمان در دوره‌ی AI
  5. وقتی هر قابلیتی کپی‌شدنی است، ارزش کجاست؟
  6. ماتریس تصمیم: چه چیزی را به AI بسپاریم؟ (همین مطلب)
  7. جاهایی که AI با اطمینان اشتباه می‌کند · به‌زودی
  8. چک‌لیست اعتماد به تأمین‌کننده‌های AI · به‌زودی
  9. AI-first شدن نجاتتان نمی‌دهد · به‌زودی

پرسش‌های رایج درباره‌ی ماتریس تصمیم هوش مصنوعی

چه تصمیم‌هایی را می‌شود به هوش مصنوعی سپرد؟

به نظر منصوره رحمانی، مدیر ارشد محصول وستا، تصمیمی را می‌شود به هوش مصنوعی سپرد که قابل برگشت است، اثرش محدود است و داده‌ی کافی پشتش هست؛ مثل دسته‌بندی تیکت، متن ایمیل پیگیری یا زمان ارسال پیامک. هر چه یکی از این سه شرط ضعیف‌تر باشد، نقش انسان پررنگ‌تر می‌شود.

در یک‌طرفه و دوطرفه در تصمیم‌گیری یعنی چه؟

تقسیم‌بندی جف بزوس: از در دوطرفه اگر رد شدید و پشیمان شدید برمی‌گردید، مثل تغییر متن یک دکمه؛ از در یک‌طرفه نه، مثل حذف یک محصول از سبد مشتریان قدیمی.

کدام تصمیم‌ها همیشه دست انسان می‌ماند؟

انتخاب بین ارزش‌های متضاد، چشم‌انداز، هم‌راستا کردن آدم‌ها و هر تصمیمی که کسی باید جوابش را بدهد. هر خروجی AI که وارد تصمیم پراثر می‌شود باید یک اسم کنارش باشد.

این مطلب برایتان مفید بود؟

درباره‌ی نویسنده

  • منصوره رحمانی
    مدیر ارشد محصول (CPO) وستا

    مدیر محصول با پیشینه‌ی طراحی رابط و تجربه‌ی کاربری (UI/UX) و طراحی گرافیک؛ کارشناسی فناوری اطلاعات از دانشگاه یزد. بیش از ۵ سال طراحی گرافیک و UI/UX، نزدیک دو سال طراح ارشد گرافیک در فدو (شرکتی در حوزه‌ی راهکارهای ERP) و از ۲۰۲۴ مدیر محصول و تجارت الکترونیک در ام وی ام ایزدی. دوره‌ی Product Management Bootcamp رهنما کالج را گذرانده است.

منابع

  1. Amazon 2015 Letter to Shareholders (Type 1 / Type 2 decisions) — SEC
کدام تصمیم‌ها را خودکار کنیم؟

در یک جلسه‌ی مشاوره، کارهای تکراری کسب‌وکارتان را با همین ماتریس مرور می‌کنیم و می‌گوییم کجا هوش مصنوعی تصمیم بگیرد و کجا فقط پیشنهاد بدهد.

رزرو جلسه