تنظیم مالیات در اودو ۲۰: از رکورد مالیات تا اظهارنامه

مالیات در اودو چطور کار می‌کند

مالیات در اودو یک زنجیره‌ی چهارحلقه‌ای است. اگر این زنجیره را بشناسید، بیشتر خطاهای گزارش مالیات را پیش از رخ دادن می‌بینید:

1. مالیات روی سطر سند می‌نشیند: فاکتور و قبض خرید، پیش‌فاکتور فروش، سفارش خرید و سفارش صندوق فروش.
2. اودو مبلغ مالیات را از جمع سطر و تنظیمات همان مالیات خودکار حساب می‌کند.
3. روی سند حسابداری، یک ردیف مالیات با همان مبلغ ساخته می‌شود و مبلغ مالیات به طلب از مشتری یا بدهی به فروشنده اضافه می‌شود. روی ردیف مالیات و سطر کالا، شبکه‌های مالیاتی (Tax Grids) هم می‌نشیند.
4. گزارش مالیات از روی همین شبکه‌ها، پایه و مبلغ مالیات هر دوره را جمع می‌کند و برای اظهارنامه آماده می‌گذارد.

رکورد مالیات (Tax)

تعریف یک مالیات: نام، نوع، روش محاسبه، مبلغ یا نرخ و حساب‌ها.

شبکه‌ی مالیاتی (Tax Grid)

برچسبی روی ردیف‌های سند که می‌گوید پایه و مبلغ مالیات در کدام خط گزارش مالیات بنشیند.

موقعیت مالی (Fiscal Position)

قاعده‌ای که بسته به مشتری یا فروشنده، مالیات و حساب درآمد و هزینه را خودکار جایگزین می‌کند.

گروه مالیات (Tax Group)

دسته‌ای که مالیات‌های هم‌گروه را در جمع فاکتور در یک مبلغ نشان می‌دهد.

تنظیمات کلی مالیات و مالیات پیش‌فرض

به حسابداری ‣ پیکربندی ‣ تنظیمات Accounting ‣ Configuration ‣ Settings بروید و تا بخش مالیات‌ها (Taxes) پایین بیایید. این‌ها برای همه‌ی شرکت اعمال می‌شوند:

• مالیات پیش‌فرض: مالیات فروش (Sales Tax) و مالیات خرید (Purchase Tax) که روی هر محصول تازه خودکار می‌نشیند. اگر حالت دفاتر حسابداری (Accounting Firms) روشن باشد، روی هر سطر تازه‌ی فاکتور و قبض هم می‌نشیند.
• روش گرد کردن: جمع مالیات برای هر سطر گرد شود یا برای هر مالیات.
• قیمت‌ها: پیش‌فرض قیمت‌ها «بدون مالیات» (Tax Excluded) باشد یا «با مالیات» (Tax Included). اگر همه‌ی قیمت‌های شرکت با مالیات است، این را «با مالیات» بگذارید؛ اگر فقط بعضی، روی خود همان مالیات‌ها تنظیم کنید.
• مبنای نقدی (Cash Basis): فقط اگر مالیات باید هنگام دریافت پول حساب شود، نه هنگام صدور فاکتور (بخش «مالیات بر مبنای نقدی» پایین‌تر).

فعال کردن و نشاندن مالیات روی محصول

1. فهرست مالیات‌ها در حسابداری ‣ پیکربندی ‣ مالیات‌ها Accounting ‣ Configuration ‣ Taxes است. بسته‌ی بومی‌سازی معمولاً بیشتر نرخ‌ها را غیرفعال می‌سازد و فقط نرخ اصلی فعال است؛ با کلید ستون فعال (Active) مالیات لازم را روشن کنید.
2. محصول را در حسابداری ‣ مشتریان ‣ محصولات Accounting ‣ Customers ‣ Products باز کنید و مالیات فروش (Sales Taxes) و مالیات خرید (Purchase Taxes) را پر کنید. این مالیات‌ها خودکار روی فاکتور، قبض، سفارش فروش، سفارش خرید و صندوق فروش می‌نشینند.
3. روی حساب‌های سرفصل هم می‌شود مالیات پیش‌فرض گذاشت تا وقتی آن حساب برای فروش یا خرید انتخاب شد، مالیاتش بیاید.

رکورد مالیات: نوع، روش محاسبه و نمایش

برای باز کردن تنظیمات یک مالیات، در حسابداری ‣ پیکربندی ‣ مالیات‌ها Accounting ‣ Configuration ‣ Taxes روی نامش کلیک کنید. فیلدهای اصلی:

• نام مالیات (Tax Name): نامی که کاربران داخل اودو در فیلد مالیات سفارش، فاکتور و محصول می‌بینند.
• نوع مالیات (Tax Type): فروش (Sales) برای فاکتور مشتری و مالیات فروش محصول، خرید (Purchase) برای قبض خرید، و هیچ‌کدام (None) برای مالیاتی که فقط عضو یک گروه مالیات است و نباید در فهرست‌ها دیده شود.
• برچسب روی فاکتور (Label on Invoices): متنی که مشتری روی سطر فاکتور چاپی و در پورتال می‌بیند.
• گروه مالیات (Tax Group): در بخش جمع فاکتور نشان داده می‌شود؛ مالیات‌های یک گروه با هم جمع می‌شوند و یک مبلغ می‌شوند.
• توضیح (Description): برای مستندسازی داخلی.

روش محاسبه (Tax Computation)

ردیف‌های سند مالیات و شبکه‌ها

بخش‌های توزیع برای فاکتورها (Distribution for Invoices) و توزیع برای برگشت‌ها (Distribution for Refunds) می‌گویند ردیف سند مالیات روی کدام حساب و با کدام شبکه‌ی مالیاتی ساخته شود. هر بخش یک ردیف پایه (Base) دارد و یک یا چند ردیف «درصد مالیات» که جمعشان صد درصد است. اگر حساب ردیفی خالی بماند، مالیات روی حساب خود سطر فاکتور می‌نشیند. مثلاً برای مالیات خریدی که فقط بخشی از آن قابل کسر است، یک ردیف ۵۰ درصد با حساب مالیات و یک ردیف ۵۰ درصد بدون حساب می‌گذارید تا نیمه‌ی دوم هزینه شود.

قیمت با مالیات در اودو؛ شامل قیمت و کلید با/بدون مالیات

فیلد «شامل قیمت» (Included in Price) در زبانه‌ی گزینه‌های پیشرفته (Advanced Options) می‌گوید قیمت محصول و فاکتور همین حالا مالیات را دارد یا مالیات باید رویش اضافه شود. سه حالت دارد:

کلید «با مالیات / بدون مالیات» روی سند

روی پیش‌فاکتور، سفارش فروش، سفارش خرید و فاکتور کلیدی هست (Tax Excl. / Tax Incl.) که رفتار مالیات را برای همان سند عوض می‌کند؛ پس لازم نیست برای هر حالت یک مالیات تکراری بسازید.

1. اول محصولات را به سند اضافه کنید.
2. بعد کلید را روی حالت دلخواه بگذارید.
3. این کلید فقط مالیات‌هایی را عوض می‌کند که «شامل قیمت»شان «پیش‌فرض» است. مالیاتی که صریحاً «با مالیات» یا «بدون مالیات» تنظیم شده، با کلید عوض نمی‌شود.

دو قیمت برای یک محصول (عمده و خرده)

مستندات اودو توصیه می‌کند فقط یک روش قیمت‌گذاری را نگه دارید، چون قیمت با مالیات و بدون مالیات قرینه‌ی هم نیستند و گرد کردن، جمع را چند ریال جابه‌جا می‌کند. اگر واقعاً با بعضی مشتریان قیمت با مالیات و با بعضی بدون مالیات توافق می‌کنید:

1. قیمت پیش‌فرض محصول را بدون مالیات نگه دارید و تنظیم شرکت هم «بدون مالیات» باشد.
2. یک فهرست قیمت با مالیات برای همان مشتریان بسازید.
3. یک موقعیت مالی بسازید که مالیات «بدون مالیات» را با همتای «با مالیات»ش جایگزین کند.
4. فهرست قیمت و موقعیت مالی را روی همان مشتریان بگذارید تا روی هر سفارششان خودکار بیاید.

چند مالیات روی یک سطر، گروه مالیات و مالیات تکلیفی

وقتی چند مالیات روی یک سطر می‌نشینند (مستقیم یا با گروه مالیات‌ها)، ترتیبشان فقط از ترتیب فهرست مالیات‌ها می‌آید، نه از ترتیبی که روی سطر اضافه کرده‌اید. ترتیب را در حسابداری ‣ پیکربندی ‣ مالیات‌ها Accounting ‣ Configuration ‣ Taxes با کشیدن دستگیره‌ی کنار نام عوض کنید.

• اثر بر پایه‌ی مالیات‌های بعدی (Affect Base of Subsequent Taxes): اگر روشن باشد، مبلغ این مالیات به پایه‌ی مالیات بعدی اضافه می‌شود؛ به شرطی که مالیات بعدی گزینه‌ی «پایه متأثر از مالیات‌های قبلی» (Base Affected by Preceding Taxes) را داشته باشد. این گزینه‌ی دوم فقط در حالت توسعه‌دهنده دیده می‌شود.
• مالیات اضافه: برای عوارض یا مالیاتی که باید پیش از مالیات اصلی حساب شود، مالیات تازه بسازید، روش محاسبه و مبلغ را بگذارید، «اثر بر پایه‌ی مالیات‌های بعدی» را روشن کنید و آن را در فهرست بالای مالیات اصلی بکشید.
• مالیات تکلیفی (Withholding): مالیاتی که پرداخت‌کننده از مبلغ کم می‌کند. در اودو با یک مالیات منفی تعریف می‌شود: در فیلد مبلغ عدد منفی بگذارید و در زبانه‌ی گزینه‌های پیشرفته یک گروه مالیات مخصوص کسر بسازید. اگر کسر درصدی از یک مالیات عادی است، یک «گروه مالیات‌ها» با هر دو مالیات بسازید.

موقعیت مالی (fiscal position) در اودو

مالیات و حساب پیش‌فرض روی محصول و مشتری می‌نشینند، ولی بسته به محل و نوع کسب‌وکار طرف‌حساب، گاهی باید مالیات یا حساب دیگری به کار برود. موقعیت مالی این جایگزینی را خودکار می‌کند. موقعیت‌ها در حسابداری ‣ پیکربندی ‣ موقعیت‌های مالی Accounting ‣ Configuration ‣ Fiscal Positions هستند.

جایگزینی مالیات روی خود مالیات

در اودو ۲۰ جایگزینی مالیات روی فرم مالیات تنظیم می‌شود، نه روی فرم موقعیت مالی. فیلد موقعیت مالی (Fiscal Position) مالیات را خالی بگذارید تا در همه‌ی موقعیت‌ها در دسترس باشد؛ یا موقعیت‌های خاصی را انتخاب کنید و در فیلد جایگزین (Replaces) بگویید این مالیات در آن موقعیت‌ها جای کدام مالیات‌ها را بگیرد. برای جایگزینی یک مالیات با چند مالیات، روی هر کدام از جایگزین‌ها همان مالیات اصلی را بگذارید. جایگزینی فقط با مالیات‌های فعال کار می‌کند.

جایگزینی حساب

در فرم موقعیت مالی، در ستون چپ حساب روی محصول (Account on Product) و در ستون راست حساب جایگزین (Account to Use Instead) را بگذارید. اگر متن قانونی خاصی باید روی سند بیاید، در فیلد یادداشت‌های قانونی (Legal Notes) بنویسید تا روی پیش‌فاکتور، سفارش، فاکتور و قبض چاپ شود.

سه راه اعمال موقعیت مالی

1. خودکار: روی موقعیت، «تشخیص خودکار» (Detect Automatically) را بزنید و شرط بگذارید: داشتن شماره‌ی مالیاتی روی فرم مشتری (VAT Required)، یا کشور و گروه کشورها. اگر چند موقعیت هم‌زمان شرط را داشته باشند، ترتیب موقعیت‌ها تعیین می‌کند کدام اعمال شود.
2. دستی: روی سفارش یا فاکتور، در زبانه‌ی اطلاعات دیگر (Other Info) موقعیت را انتخاب کنید؛ پیش از اضافه کردن سطرها.
3. روی طرف‌حساب: در حسابداری ‣ مشتریان ‣ مشتریان Accounting ‣ Customers ‣ Customers طرف‌حساب را باز کنید و در زبانه‌ی فروش و خرید (Sales & Purchase) موقعیت مالی‌اش را بگذارید.

گزارش مالیات و اظهارنامه

گزارش مالیات در حسابداری ‣ گزارش‌ها ‣ گزارش مالیات Accounting ‣ Reporting ‣ Tax Report پایه (NET) و مبلغ مالیات (TAX) همه‌ی مالیات‌ها را به تفکیک فروش و خرید نشان می‌دهد. خط‌های گزارش از شبکه‌های مالیاتی روی هر مالیات ساخته می‌شوند؛ این شبکه‌ها را در زبانه‌ی ردیف‌های سند هر فاکتور و قبض هم می‌بینید. پس پیش از اولین دوره، روی هر مالیات شبکه‌ها را درست بگذارید.

تنظیم دوره و آماده‌سازی

1. در حسابداری ‣ پیکربندی ‣ تنظیمات Accounting ‣ Configuration ‣ Settings، بخش دوره‌ی اظهارنامه (Tax Return Periodicity)، دوره، زمان یادآوری مهلت و دفتر ثبت اظهارنامه را تعیین کنید.
2. در داشبورد حسابداری، روی کارت دفتر اظهارنامه‌ها (Tax Returns) سه کار را انجام دهید: اطلاعات شرکت را تنظیم کنید، دوره‌ها را بگذارید (تاریخ شروع، پایان سال مالی و دوره) و سرفصل حساب‌ها را مرور کنید.

بستن یک دوره

1. بهتر است پیش از بستن، تاریخ «قفل اظهارنامه» (Lock Tax Return) را در حسابداری ‣ حسابداری ‣ تاریخ‌های قفل Accounting ‣ Accounting ‣ Lock Dates دستی بگذارید. هر تراکنش تازه با تاریخ قبل از این قفل، اثر مالیاتی‌اش به دوره‌ی باز بعدی می‌رود.
2. به حسابداری ‣ حسابداری ‣ اظهارنامه‌های مالیاتی Accounting ‣ Accounting ‣ Tax Returns بروید. هر ردیف یک دوره است، با مهلت، شرکت و گام‌های بازبینی، ارسال و پرداخت.
3. بازبینی: روی ردیف کلیک کنید. کارت‌های کنترل، بسته به بومی‌سازی، چیزهایی مثل پیوست داشتن قبض‌ها، کامل بودن اطلاعات شرکت، نبود پیش‌نویس در دوره و نبود مبلغ منفی را می‌سنجند. کارت ناهنجار را یا اصلاح کنید یا آگاهانه «بازبینی‌شده» علامت بزنید. بعد «تأیید» (Validate) را بزنید: قفل اظهارنامه جلو می‌رود و سند بستن مالیات در دفتر اظهارنامه‌ها ثبت می‌شود.
4. ارسال: با دکمه‌ی گزارش (گزارش محلی یا Generic Tax report) اظهارنامه را پیش‌نمایش کنید، PDF یا XLSX بگیرید و «ارسال» (Submit) را بزنید. اگر پنجره‌ی دستورالعمل آمد، کار را در سامانه‌ی مالیاتی انجام دهید و «ارسال‌شده» علامت بزنید.
5. پرداخت: اگر مالیات پرداختنی است، بعد از پرداخت «پرداخت‌شده» (Mark Paid) را بزنید تا ردیف از فهرست برود.

برای دوره‌ای که در فهرست نیست، «جدید» را بزنید، نوع اظهارنامه و تاریخ‌ها را بدهید و «ساختن اظهارنامه» (Generate Return) را بزنید. از چرخ‌دنده هم می‌شود همه‌ی اظهارنامه‌های دوره را یک‌جا XLSX گرفت.

مالیات بر مبنای نقدی

مالیات عادی هنگام تأیید فاکتور شناسایی می‌شود؛ مالیات بر مبنای نقدی هنگام پرداخت. فقط اگر مقررات شما مبنای نقدی را می‌خواهد سراغش بروید:

1. در حسابداری ‣ پیکربندی ‣ تنظیمات Accounting ‣ Configuration ‣ Settings، بخش مالیات‌ها، مبنای نقدی (Cash Basis) را روشن کنید و دفتر مالیات نقدی را تعیین کنید (پیشوند پیش‌فرضش CABA است).
2. روی مالیات، در زبانه‌ی گزینه‌های پیشرفته، زمان شناسایی (Tax Exigibility) را «بر اساس پرداخت» (Based on Payment) بگذارید و حساب انتقالی مبنای نقدی را تعیین کنید؛ مالیات تا تطبیق فاکتور با پرداخت روی این حساب می‌ماند.
3. با تطبیق فاکتور و پرداخت، سند مبنای نقدی خودکار ساخته می‌شود و از دکمه‌ی هوشمند «سندهای مبنای نقدی» روی فاکتور دیده می‌شود.

برای گرفتن گزارش‌ها بر مبنای نقدی، در حالت توسعه‌دهنده از چرخ‌دنده‌ی گزارش، در زبانه‌ی گزینه‌ها، مبنای نقدی را روشن کنید و بعد از گزینه‌های گزارش «روش مبنای نقدی» (Cash Basis Method) را انتخاب کنید.

یک مثال ایرانی

یک شرکت پخش لوازم خانگی در مشهد را در نظر بگیرید که به فروشگاه‌ها عمده می‌فروشد و در نمایشگاه خودش به مصرف‌کننده هم. قیمت عمده بدون مالیات توافق می‌شود و قیمت نمایشگاه با مالیات روی برچسب است. حسابدار تنظیم «قیمت‌ها»ی شرکت را «بدون مالیات» می‌گذارد و مالیات بر ارزش افزوده را با «شامل قیمت = پیش‌فرض» می‌سازد. فروشنده‌ی نمایشگاه روی پیش‌فاکتور، بعد از اضافه کردن کالاها، کلید را روی «با مالیات» می‌زند تا جمع فاکتور با برچسب یکی شود. برای فروشگاه‌هایی که قرارداد ثابت با مالیات دارند، یک فهرست قیمت با مالیات و یک موقعیت مالی روی خود مشتری گذاشته می‌شود.

آخر هر فصل شمسی، حسابدار قفل اظهارنامه را روی آخرین روز فصل می‌گذارد، در فهرست اظهارنامه‌ها کارت‌های کنترل را مرور می‌کند، پیش‌نویس‌های جامانده را ثبت می‌کند و اظهارنامه را تأیید می‌کند. فاکتوری که بعد از آن اصلاح شود، در فصل بعد می‌نشیند. ارسال صورتحساب‌ها به سامانه‌ی مودیان از لایه‌ی بومی‌سازی انجام می‌شود، جدا از این اظهارنامه.

پرسش‌های رایج درباره‌ی تنظیم مالیات در اودو