استودیو اودو ۲۰: فیلد، فرم، اتوماسیون و گزارش بدون کدنویسی

استودیو اودو چیست؛ مدل، فیلد، نما و ویجت

پیش از اولین کلیک، چهار کلمه را با هم یکی کنیم؛ همه‌ی کار استودیو روی این‌ها می‌چرخد:

مدل (Model)

یک جدول اطلاعات که مفهومی از کسب‌وکار را نگه می‌دارد، مثل سفارش فروش، مخاطب یا محصول.

فیلد (Field)

ستون‌های همان جدول؛ هر رکورد یک ردیف است. نوع فیلد می‌گوید چه داده‌ای در آن ذخیره می‌شود.

نما (View)

شکل نمایش داده‌های یک مدل: فرم، لیست، کانبان، تقویم، پیوت و بقیه. یک مدل چند نما دارد.

ویجت (Widget)

شکل نمایش یک فیلد در رابط کاربری؛ مثلاً همان فیلد انتخابی می‌تواند ستاره، دکمه‌ی رادیویی یا نوار وضعیت باشد.

برای باز کردن استودیو، به اپ و صفحه‌ای که می‌خواهید تغییرش دهید بروید و آیکن استودیو (Toggle Studio) را در گوشه‌ی بالا بزنید. می‌توانید اول استودیو را باز کنید و بعد به اپ موردنظر بروید. برای بستنش، «بستن» (Close) را در گوشه‌ی بالا بزنید.

با استودیو در هر اپی می‌شود فیلد، نما، مدل، قاعده‌ی اتوماسیون، وب‌هوک، گزارش PDF و قاعده‌ی تأیید اضافه یا ویرایش کرد. همه‌ی این تغییرها در ماژولی به نام studio_customization جمع می‌شوند؛ بعداً در بخش «ساختن مدل و اپ» می‌بینید این ماژول چرا مهم است.

افزودن فیلد تازه با استودیو

رایج‌ترین کار استودیو همین است: یک فیلد که اودو ندارد ولی کسب‌وکار شما دارد.

1. حالت توسعه‌دهنده را روشن کنید؛ این‌طور نام فنی فیلد را هنگام ساختن می‌بینید و می‌توانید عوضش کنید.
2. به فرم یا لیست موردنظر بروید، مثلاً فرم سفارش فروش، و استودیو را باز کنید.
3. در زبانه‌ی «افزودن» (Add)، از بخش «فیلدهای تازه» (New Fields) نوع فیلد را بکشید و جای موردنظر رها کنید. اگر فیلد رابطه‌ای است، در پنجره‌ی باز شده مدل یا فیلد مرتبط را انتخاب کنید.
4. در زبانه‌ی «ویژگی‌ها» (Properties) برچسب (Label) را بنویسید؛ همین برچسب نام فیلد در رابط است و نام فنی پیش‌فرض از روی آن ساخته می‌شود.
5. بیرون از کادر برچسب کلیک کنید تا نام فنی (Technical Name) به‌روز شود. نام فنی فیلدهای استودیو به‌طور پیش‌فرض با x_studio_ شروع می‌شود.
6. اگر لازم است ویجت دیگری انتخاب کنید و بقیه‌ی ویژگی‌ها را تنظیم کنید، بعد «بستن» را بزنید.

فیلدی که روی فرم یا لیست ساخته شود، در مدل ذخیره می‌شود و در بقیه‌ی نماهای همان مدل در فهرست «فیلدهای موجود» (Existing Fields) پیدا می‌شود. هر فیلدی که روی مدل هست ولی در نمای فعلی نیست را از همان فهرست بکشید و رها کنید.

نوع‌های رایج فیلد

One2Many به‌تنهایی وجود ندارد: باید دو مدل از قبل با یک Many2One به هم وصل باشند تا One2Many رابطه‌ی برعکس را نشان دهد.

ویژگی‌های فیلد: اجباری، فقط‌خواندنی، شرطی و دسترسی گروه‌ها

روی هر فیلد در استودیو کلیک کنید تا زبانه‌ی ویژگی‌ها باز شود. مهم‌ترین‌ها:

• نامرئی (Invisible)، اجباری (Required) و فقط‌خواندنی (Readonly): با «شرطی» (Conditional) هر کدام را فقط برای رکوردهایی که شرطی دارند روشن کنید؛ مثلاً فیلد «عنوان» مخاطب فقط وقتی دیده شود که مخاطب شخص است، نه شرکت.
• راهنما (Help Tooltip): توضیحی که با نگه داشتن نشانگر روی علامت سؤال کنار برچسب دیده می‌شود.
• مقدار پیش‌فرض (Default value) و متن نمونه (Placeholder): مقدار اولیه‌ی رکورد تازه، و متن کم‌رنگی که نشان می‌دهد فیلد چطور پر شود.
• اجازه یا منع دیدن برای گروه‌ها: فیلد را فقط برای گروه‌های دسترسی مشخص نشان دهید یا از گروه‌هایی پنهان کنید.

ویژگی‌هایی مثل برچسب، ویجت، نامرئی، اجباری و فقط‌خواندنی را می‌شود برای هر نما جدا تنظیم کرد. فیلدهای نامرئی در خود استودیو هم دیده نمی‌شوند؛ برای دیدنشان در زبانه‌ی «نما» (View) گزینه‌ی «نمایش عناصر نامرئی» (Show Invisible Elements) را بزنید.

ویژگی‌های فیلد تاریخ‌وزمان

فیلد تاریخ‌وزمان با ویجت تاریخ‌وزمان یا بازه‌ی تاریخ، چند ویژگی خودش را دارد:

• کمترین و بیشترین دقت: اینکه کاربر حتماً روز را انتخاب کند یا ماه و سال کافی است.
• هشدار برای تاریخ آینده: اگر تاریخی در آینده انتخاب شود، آیکن هشدار دیده می‌شود.
• نمایش تاریخ، ساعت و ثانیه و فاصله‌ی زمانی انتخابگر ساعت؛ مثلاً ۱۵ برای ربع‌ساعت.
• زودترین و دیرترین تاریخ قابل قبول: به قالب YYYY-MM-DD یا کلمه‌ی today؛ تاریخ‌های بیرون از این بازه خاکستری می‌شوند.

برای بازه‌ی تاریخ (مثلاً شروع و پایان یک مأموریت در یک خط) دو فیلد لازم است: یک فیلد تاریخ یا تاریخ‌وزمان که شروع یا پایان را نگه دارد، و یک فیلد تاریخ‌وزمان با ویجت «بازه‌ی تاریخ» (Date Range) که در «فیلد تاریخ شروع» یا «فیلد تاریخ پایان» به اولی اشاره کند. اگر شروع و پایان هر دو اجباری‌اند، «همیشه بازه» (Always range) را بزنید و فیلد اول را نامرئی کنید تا تاریخ دو بار دیده نشود.

شخصی‌سازی نماها: فرم، لیست، کانبان و بقیه

استودیو نماها را در چهار گروه می‌چیند: عمومی (فرم، فعالیت، جست‌وجو)، چندرکوردی (کانبان، لیست، نقشه)، زمانی (تقویم، کوهورت، گانت) و گزارشی (پیوت، نمودار). تنظیم‌های هر نما در زبانه‌ی «نما» (View) است. برای عوض کردن نمای پیش‌فرض یک مدل، در استودیو به «نماها» (Views) بروید، از سه‌نقطه‌ی کنار نما «تنظیم به‌عنوان پیش‌فرض» (Set As Default) را بزنید.

فرم

• با کشیدن «زبانه‌ها» (Tabs) و «ستون‌ها» (Columns) از زبانه‌ی افزودن، فرم را مرتب کنید.
• با برداشتن تیک «می‌تواند بسازد / ویرایش کند / حذف کند / تکثیر کند»، جلوی آن کارها را روی این فرم بگیرید.
• دکمه‌ی تازه را با «افزودن دکمه» بالای فرم بسازید و بگویید «اجرای اقدام سرور» (Run a Server Action) کند یا یک متد موجود را صدا بزند. برای دکمه‌ی اصلی کلاس btn-primary و برای دکمه‌ی فرعی btn-secondary بگذارید.
• دکمه‌ی هوشمند را با «افزودن دکمه» کنار دکمه‌های هوشمند فعلی بسازید: یک فیلد مرتبط، برچسب و آیکن انتخاب کنید.
• تازه‌ی اودو ۲۰: دکمه‌ها، دکمه‌های هوشمند و زبانه‌ها را بکشید و جابه‌جا کنید؛ مستطیل آبی نشان می‌دهد تا کجا می‌شود برد.

لیست

• فیلد تازه یا موجود را مثل فرم بکشید و رها کنید.
• در «هنگام ساختن رکورد» انتخاب کنید رکورد تازه پایین لیست اضافه شود، بالای لیست، یا فرم باز شود. دو حالت اول جلوی باز شدن فرم از لیست را می‌گیرند.
• «ویرایش گروهی» (Enable Mass Editing)، ترتیب پیش‌فرض (Sort By) و گروه‌بندی پیش‌فرض (Default Group By) را از همین‌جا تنظیم کنید.
• عرض ستون را در «عرض ستون (px)» بنویسید: 250 برای عرض ثابت، [200] برای کمترین عرض و [200,250] برای بازه.
• برای جابه‌جا کردن دستی ردیف‌ها، یک فیلد عدد صحیح با ویجت «دستگیره» (Handle) اضافه کنید.

کانبان، تقویم، گانت و گزارش‌ها

• کانبان: «ساخت سریع» (Quick Create) و گروه‌بندی پیش‌فرض. اگر کانبان باشد، در موبایل به‌جای لیست نشان داده می‌شود.
• تقویم و گانت: با اولین فعال کردن، باید بگویید کدام فیلد تاریخ شروع و کدام پایان است. در گانت گروه‌بندی ردیف‌ها، مقیاس پیش‌فرض، رنگ و ردیف جمع را تنظیم کنید؛ گزینه‌ی «زمان‌بندی» (Scheduling) کشیدن رکورد بین گانت و پنل کناری را ممکن می‌کند.
• جست‌وجو: فیلترهای آماده و جداکننده‌ها را زیر «فیلترها» بکشید، و فیلدهایی را که باید در جست‌وجو پیشنهاد شوند زیر «فیلدهای تکمیل خودکار».
• پیوت و نمودار: گروه‌بندی سطر و ستون، معیار (Measure)، نوع نمودار (میله‌ای، خطی، دایره‌ای) و مرتب‌سازی پیش‌فرض.

ساختن مدل و اپ تازه، و انتقال شخصی‌سازی‌ها

وقتی کاری در هیچ اپی جا نمی‌شود، مثلاً ثبت قراردادهای اجاره‌ی انبار یا درخواست‌های داخلی یک واحد، با استودیو مدل یا اپ تازه بسازید. هنگام ساختن، تا ۱۴ ویژگی پیشنهادی را می‌شود انتخاب کرد که فیلدها و نماهای معمول را یک‌جا اضافه می‌کنند:

بیشتر این ویژگی‌ها را بعداً هم می‌شود اضافه کرد، ولی انتخابشان از اول کار را ساده‌تر می‌کند و بعضی با هم بهتر کار می‌کنند؛ مثلاً تصویر در کارت کانبان.

بردن شخصی‌سازی‌ها به پایگاه داده‌ی دیگر

1. در صفحه‌ی اصلی اودو استودیو را باز کنید و «خروجی» (Export) را بزنید.
2. برای خروجی فقط شخصی‌سازی‌ها، تیک‌ها را خالی بگذارید و «خروجی» را بزنید. با «شامل داده» داده‌های مدل‌های فهرست‌شده هم در فایل ZIP می‌آیند.
3. در پایگاه داده‌ی مقصد، استودیو را باز کنید، «ورود» (Import) را بزنید، فایل ZIP را بارگذاری و «نصب» (Install) را بزنید.

قاعده‌ی اتوماسیون: کار تکراری را به اودو بسپارید

قاعده‌ی اتوماسیون (Automation Rule) در جواب یک رویداد، یک یا چند اقدام را اجرا می‌کند؛ مثلاً وقتی فرصت فروش برنده شد، پروژه بسازد، یا هفت روز بعد از آخرین ویرایش رکورد، آن را بایگانی کند.

1. در مدل موردنظر استودیو را باز کنید و استودیو ‣ اتوماسیون‌ها ‣ جدید Studio ‣ Automations ‣ New را بزنید.
2. یک نام روشن بگذارید که کار قاعده را بگوید.
3. محرک (Trigger) را انتخاب کنید و فیلدهایی را که بر اساس آن پیدا می‌شوند پر کنید.
4. اگر قاعده فقط برای بعضی رکوردهاست، شرط بگذارید (پایین‌تر).
5. در زبانه‌ی «اقدام‌ها» (Actions To Do) با «افزودن اقدام» یک یا چند اقدام تعریف کنید، یا یک ایجنت هوش مصنوعی انتخاب کنید و دستورش را بنویسید.

محرک‌ها

• به‌روزرسانی مقدار: وقتی برچسب خاصی اضافه شد یا فیلدی مقدار گرفت؛ مثلاً «مرحله برابر شد با».
• رویدادهای ایمیل: با رسیدن یا فرستادن ایمیل.
• شرط زمانی: مدتی پیش یا پس از یک فیلد تاریخ (مثلاً ۳۰ روز پیش از پایان قرارداد)، پس از ساختن رکورد، یا پس از آخرین ویرایش.
• سفارشی: هنگام ساختن، ساختن و ویرایش، حذف، یا تغییر در فرم پیش از ذخیره. برای «ساختن و ویرایش» حتماً در «هنگام به‌روزرسانی» (When updating) فیلدهای محرک را انتخاب کنید، وگرنه ممکن است اقدام چند بار برای یک رکورد اجرا شود.
• بیرونی: با وب‌هوک، از رویدادی در یک سیستم دیگر. مستندات اودو توصیه می‌کند برای وب‌هوک حتماً با یک برنامه‌نویس یا مشاور فنی کار کنید؛ تنظیم نادرستش پایگاه داده را به هم می‌ریزد.

شرط‌ها دو جا دارند: «دامنه‌ی پیش از به‌روزرسانی» (Before Update Domain) وضعیت رکورد را پیش از رویداد می‌سنجد و «اعمال روی» (Apply on) وضعیتش را پس از آن. مثلاً برای وقتی که ایمیل مخاطب برای اولین بار پر می‌شود: پیش از رویداد «ایمیل خالی است» و پس از آن «ایمیل پر است». دامنه‌ی پیش از به‌روزرسانی هنگام ساختن رکورد بررسی نمی‌شود.

اقدام‌ها

به‌روزرسانی رکورد (با مقدار ثابت، دنباله‌ی شماره، کد پایتون یا هوش مصنوعی)، ساختن یا تکثیر رکورد، ساختن فعالیت یا برنامه‌ی فعالیت، فرستادن پیام یا ایمیل، یادداشت در چتر، پیامک، واتس‌اپ، افزودن و برداشتن دنبال‌کننده، اجرای کد، اعلان وب‌هوک، چند اقدام با هم و درخواست امضا. اقدام‌ها به ترتیب تعریف اجرا می‌شوند؛ اگر پیامی به فیلدی اشاره می‌کند که اقدام دیگری عوضش می‌کند، اقدام به‌روزرسانی را جلوتر بگذارید.

قاعده را از چرخ‌دنده‌ی بالای هر ستون کانبان هم می‌شود ساخت؛ آن‌وقت محرک به‌طور پیش‌فرض «مرحله برابر شد با» است. هدف هر قاعده را در زبانه‌ی «یادداشت‌ها» بنویسید تا شش ماه بعد کسی نپرسد این ایمیل از کجا می‌آید.

گزارش PDF: چیدمان سند، ساختن و ویرایش گزارش

چیدمان پیش‌فرض همه‌ی گزارش‌ها

چیدمان (لوگو، رنگ، فونت، سربرگ و پانویس) بیرون از استودیو تنظیم می‌شود: تنظیمات ‣ شرکت‌ها ‣ پیکربندی چیدمان سند Settings ‣ Companies ‣ Configure Document Layout. این تنظیم برای هر شرکت جداست ولی روی همه‌ی گزارش‌هایش اثر می‌گذارد. هفت چیدمان، پس‌زمینه، هشت فونت آماده، لوگو، دو رنگ اصلی، نشانی، شعار، پانویس و اندازه‌ی کاغذ (A4 یا US Letter) دارد.

ساختن گزارش تازه

1. به مدل موردنظر بروید، مثلاً سفارش فروش، استودیو را باز کنید و «گزارش‌ها» (Reports) را بزنید.
2. «جدید» را بزنید و نوع گزارش را انتخاب کنید: «بیرونی» (سربرگ با لوگو و نشانی، پانویس با شماره‌ی صفحه)، «داخلی» (تاریخ و ساعت، نام شرکت و شماره‌ی صفحه، بی‌پانویس) یا «خالی».
3. در ویرایشگر، متن ثابت را مستقیم بنویسید. برای افزودن فیلد، جدول، ستون یا تصویر / را بزنید و فرمان را انتخاب کنید.
4. برای سطرهای سفارش از «جدول پویا» (Dynamic Table) استفاده کنید؛ فقط رابطه‌های One2Many و Many2Many این‌طور نمایش داده می‌شوند و هر سطر سفارش یک ردیف می‌شود.
5. با «پیش‌نمایش چاپ» (Print preview) نتیجه را ببینید.

ویرایش گزارش موجود

در همان «گزارش‌ها»، گزارش موجود را باز کنید. در ستون کناری می‌شود نام گزارش، اندازه‌ی کاغذ، نمایش در منوی چاپ، محدود کردن به گروه‌های کاربری و «بارگذاری دوباره از پیوست» (Reload from attachment) را تنظیم کرد؛ این گزینه آخری اولین نسخه‌ی چاپ‌شده را پیوست رکورد می‌کند و همان را دوباره نشان می‌دهد، و مستندات اودو آن را برای فاکتور لازم می‌داند. متن آبی، فیلد پویاست؛ مستطیل‌های خط‌چین، بلوک‌های شرطی‌اند که شرطشان فقط در XML عوض می‌شود.

قاعده‌ی تأیید روی دکمه‌ها

قاعده‌ی تأیید (Approval Rule) می‌گوید پیش از اینکه کسی دکمه‌ای را بزند، مثلاً «تأیید» سفارش فروش، چه کسی باید موافقت کند.

1. استودیو را باز کنید، به نمای فرم بروید و روی دکمه‌ی موردنظر کلیک کنید.
2. در زبانه‌ی ویژگی‌ها «افزودن مرحله‌ی تأیید» (Add an approval step) را بزنید.
3. تأییدکننده‌ها را در «تأییدکنندگان» (Approvers، یک یا چند کاربر) یا «گروه تأییدکننده» (Approver Group، یک گروه کاربری) یا هر دو بگذارید. برای هر تأییدکننده یک فعالیت ساخته می‌شود.
4. با آیکن فیلتر کنار تأییدکنندگان شرط بگذارید؛ مثلاً فقط سفارش‌های بالای یک مبلغ.
5. اگر بخواهید، «کاربران برای اطلاع» و توضیحی که روی دکمه دیده شود را هم بگذارید.

برای چند مرحله، «ترتیب تأیید» (Approval Order) را با شماره بچینید. کسی که مسئول مرحله‌ی بالاتر است می‌تواند مرحله‌های پایین‌تر را هم تأیید یا رد کند، مگر اینکه «تأیید انحصاری» (Exclusive Approval) را روشن کرده باشید.

کنار برچسب دکمه برای هر مرحله یک آواتار دیده می‌شود. کاربر مجاز با کلیک روی آن تأیید یا رد می‌کند و تصمیمش را تا وقتی لازم است پس می‌گیرد. اگر کاربر غیرمجاز دکمه را بزند، خطا می‌بیند و برای تأییدکننده‌ها فعالیت ساخته می‌شود. تأییدکننده‌ای که مرخصی می‌رود، از نمای کانبان با «واگذاری» (Delegate) حق تأییدش را تا تاریخی مشخص به کس دیگری می‌دهد. سابقه‌ی تأییدها در چتر رکورد و در تنظیمات ‣ فنی ‣ ورودی‌های تأیید استودیو Settings ‣ Technical ‣ Studio Approval Entries (حالت توسعه‌دهنده) می‌ماند.

یک مثال ایرانی

یک شرکت پخش دارو در تبریز را در نظر بگیرید. روی فرم سفارش فروش با استودیو دو فیلد می‌سازد: «شماره‌ی مجوز داروخانه» (متن) و «تاریخ اعتبار مجوز» (تاریخ، با ویجت شمسی). روی دکمه‌ی «تأیید» یک قاعده‌ی تأیید می‌گذارد: سفارش‌های بالای ۵۰۰ میلیون تومان باید از گروه «تأیید سفارش‌های بزرگ» بگذرند. یک قاعده‌ی اتوماسیون با شرط زمانی، ۳۰ روز پیش از «تاریخ اعتبار مجوز» برای فروشنده‌ی همان مشتری فعالیت «پیگیری تمدید مجوز» می‌سازد. پیش‌فاکتور استاندارد را تکثیر می‌کند، شماره‌ی مجوز را با فرمان فیلد به آن اضافه می‌کند و فونت فارسی سرور را در قالب می‌گذارد. همه‌ی این‌ها را اول در یک نسخه‌ی آزمایشی می‌سازد و با خروجی استودیو به پایگاه داده‌ی اصلی می‌برد.

پرسش‌های رایج درباره‌ی استودیو اودو